Asrın Kandili: Mahmud Efendi Hazretleri’nin Örnek Yaşamı ve İrşat Metodu

\n\n

\n

Doğumundan itibaren manevi bir atmosferin içinde yetişen Mahmud Efendi Hazretleri, 1929 yılında Trabzon’un Of ilçesine bağlı Tavşanlı (eski adıyla Miço) köyünde dünyaya geldi. Babası Mustafa oğlu Ali Efendi ve annesi Tufan kızı Fâtıma Hanımefendi, derin bir takva ve helal hassasiyetiyle tanınan, yöre halkının saygı duyduğu müstesna kişilerdi. Bu mübarek zatların ahlakı ve ibadet şuuru, küçük Mahmud’un şahsiyetinin temelini oluşturmuştur.

\n

Köyün imamlığını üstlenen babası Ali Efendi, aynı zamanda mütevazı bir çiftçiydi. Camiye uzak tarlalarında çalışmasına rağmen, vazifesini asla aksatmaz, her namaz vaktinde cemaatine ulaşır, ezanı okur ve namazı kıldırırdı. Hatta bazen köylülerin tarlalarda yoğun mesai harcaması nedeniyle camiye gelemeyeceğini bilse dahi, görev aşkıyla işini bırakıp tek başına da olsa ibadetini camide ifa etmeyi tercih ederdi. Onun bu derin adanmışlığı, Mahmud Efendi’ye örnek teşkil eden ilk mektep olmuştur.

\n

Ali Efendi, hayatını Kur’an tilavetine ve kanaatkarlığa adamış bir mümindi. 1954 yılında, büyük zorluklarla biriktirdiği helal parasıyla kutsal topraklara, hac farizasını yerine getirmek üzere gitti. Mekke-i Mükerreme’de rahatsızlanarak Hakk’ın rahmetine kavuşan Ali Efendi, ebedi istirahatgahına Cennetü’l-Me’lâ’da, babası Mustafa Efendi’nin yanı başına defnedilerek manevi yolculuğunu tamamladı. Annesi Fâtıma Hanım ise kul hakkı konusunda gösterdiği titizlikle anılırdı; hayvanlarını otlatırken dahi kimsenin bahçesine girmemeleri için ağızlarını bağlar, olası bir ihlalde hemen helallik ister ve o hayvanın sütünü dahi hak sahibine iade ederdi. Bu örnek tavırlar, Mahmud Efendi Hazretleri’nin ahlaki duruşunu şekillendiren temel değerler oldu.

\n

Mahmud Efendi Hazretleri’nin, yaşadığı dönemin Türkiye şartlarını ve toplumun sosyo-ekonomik yapısını göz önünde bulundurarak ilim yaymada benimsediği pedagojik yaklaşım, gerçekten dikkat çekiciydi. Kur’an okumayı dahi bilmeyen, geçim derdine düşmüş bir millet için “15-20 yıl ilim tahsil edin” demek yerine, başlangıçta “Emsile, Bina, Avâmil okumak yeterlidir” diyerek insanları ilme teşvik etti. Bu stratejik adım, bazı ilim erbabı tarafından ilk başta anlaşılamasa da, halkı küçümsenmeyecek bir bilgi seviyesine çekme amacını taşıyordu.

\n

Zamanla toplumsal bilincin ve ilim arayışının yükseldiğini gören Hazret, tedrici usulünü sürdürerek müfredata İzhar ve İzzî gibi eserleri ekledi ve “İzhar okuyan hocadır” beyanıyla talebeleri daha üst düzey ilmi çalışmalara yönlendirdi. Daha sonraki aşamalarda Kâfiye, Molla Câmî, Nûru’l-îzah, Mülteka, Telhis, Şerhu’l-Emalî ve Şerhu’l-akaid gibi daha kapsamlı ve derinlikli kitaplar da bu programa dahil edildi. Böylece, temelden başlayarak kademeli bir şekilde ilmi seviye yükseltildi, geniş bir talebe kitlesi nitelikli bir eğitimden geçirilmiş oldu.

\n

\n

Mahmud Efendi Hazretleri, yetiştirdiği binlerce talebeyle yetinmeyip, ilmi derinleştirmek adına teşviklerini sürdürdü. “Mülteka ezberlenmeli,” “Hidaye okunmalı,” ve hatta “Mülteka’nın şerhi Mecmeu’l-enhur’u hakkıyla okuyup bitirmeyene hoca demem” gibi sözlerle, müntesiplerini daha üst düzey bir ihtisaslaşmaya yönlendirdi. İlerleyen yıllarda ise “Uzun uzun tefsirler, hadisler, fıkıhlar okuyun” diyerek ve bir hocanın yedi yıl fıkıh ihtisası yapması gerektiğini vurgulayarak, İslam ilimlerinin her dalında derinlemesine uzmanlaşmanın önemini ortaya koydu.

\n

Kadınların ilimsiz kalmasına razı olmayan Hazret, bu alanda da çığır açan bir reform başlattı. İslam’ın hakikatlerinin kadınlara en iyi şekilde yine kadınlar tarafından anlatılabileceği inancıyla, hanım hocaefendilerin yetiştirilmesinin zaruretine işaret etti. Ancak o dönemin hassasiyetleri ve toplumsal koşullar göz önüne alındığında, erkeklerin yabancı kadınlara doğrudan ders vermesinin getirebileceği mahzurları bertaraf etmek amacıyla dahiyane bir çözüm üretti: Önce erkek talebelerini yetiştirdi, ardından bu hocalara eşlerini ve kızlarını eğitme vazifesi verdi. Kocalarından veya babalarından ilim tahsil eden hanımlar da, kendi çevrelerindeki diğer kadınlara dersler vererek bu nuru yaydı. Bu strateji sayesinde kısa sürede kadın medreseleri çoğaldı, okuyan hanımların sayısı erkekleri dahi geride bıraktı. Pek çok genç kız hafız oldu, niceleri hoca olarak binlerce kadının hidayetine vesile oldu.

\n

Mahmud Efendi Hazretleri, ilme teşviki hayatının merkezine almış, vaazlarında defalarca şu veciz sözleri tekrarlamıştır: “Boğaz köprüsünü…”

”
}
“`